Hoe maak ik een scherpe foto? 10 tips voor scherpe opnames

0
0
0
s2smodern

Onscherpe opnames zijn niet altijd te voorkomen. Met name als er weinig licht is, wordt de kans op onscherpte groter. Zelfs als je een statief of beeldstabilisatie gebruikt, kan het onderwerp nog bewegen. Welke mogelijkheden heb je om onscherpte tegen te gaan? Ik geef je 10 tips voor het maken van scherpere foto's.
Natuurlijk is fotografie een creatief proces, waarbij onscherpte kan bijdragen aan de sfeer die een foto uitstraalt. Toch geldt voor de meeste foto's dat onscherpte geen bewuste keuze van de fotograaf is geweest. Het is hem of haar overkomen. Soms levert het alsnog een bijzondere opname op. Meestal is de foto mislukt.

Onscherp
Het voorkomen van onscherpte is niet alleen belangrijk voor beginnende fotografen. Ook ervaren fotografen maken minder scherpe opnames. Want wie dure foto-apparatuur koopt en verwacht dat voortaan alle foto's scherp zijn, komt bedrogen uit. Een heel klein beetje bewegingsonscherpte reduceert de scherpte van een opname gemaakt met een professionele camera voorzien van een duur objectief, tot de scherpte die je krijgt als je dezelfde foto maakt met een starter camera en een goedkope kitlens. Waarom koop je een dure camera of lens en neem je niet de moeite om een scherpe opname te maken? Moeilijk is het niet.
Tiger

Tip 1: Kies de juiste apparatuur

Hoe strenger de eisen zijn die je aan de scherpte van een opname stelt, des te groter de kans wordt dat je bij een dure camera of een duur en lichtsterk objectief uitkomt.

Of een foto scherp is - of niet - wordt bepaald door de zwakste schakel in het proces. Vaak krijgt de camera of het objectief de schuld van onscherpe opnames. Meestal onterecht. Toch is er wel een correlatie tussen apparatuur en scherpte van de opnames.

Nikon D800E review

Lang niet iedereen hecht een groot belang aan (extreem) scherpe foto's. Veel mensen zijn tevreden met de kwaliteit van opnames gemaakt met een mobiele telefoon. Begrijpelijk, want de camera's in mobiele telefoons zijn tegenwoordig zo goed, dat je er mooie plaatjes voor op het internet mee maakt. Zeker als er voldoende licht is. Want zonder flits zijn de prestaties van smartphone camera's bij low-light nog voor verbetering vatbaar. Dan wordt de kans op een onscherpe opname veel groter. Ook zie je storende ruis, als je een smartphone opname uitvergroot. Ruis maakt dat een foto minder scherp lijkt.
De kwaliteit van moderne systeemcamera's en spiegelreflexcamera's is zo hoog, dat je bij voldoende licht met een starterscamera ontzettend mooie foto's maakt, die je ongestraft kan uitvergroten. De grotere sensor van camera's met een verwisselbare lens, of het nu een Nikon 1, een micro-43 of een volformaat camera is, betaalt zich uit in beeldkwaliteit. Maar het kan altijd beter. En hoe strenger de eisen zijn die je aan de scherpte van een opname stelt, des te groter de kans wordt dat je uiteindelijk bij een dure camera of een duur objectief uitkomt. Dat hoeft niet de duurste camera of lens te zijn, overigens. Lees onze testen er maar op na.

In willekeurige volgorde hangt de scherpte / scherpte-indruk van een foto af van:

  • Camera (resolutie, signaal ruisverhouding, contrast en verscherping van jpg bestanden)
  • Lens (scheidend vermogen, vervorming, (chromatische) aberratie)
  • Accessoires (flits, statief)
  • Onderwerp (hoeveelheid licht, stilstaand of bewegend)
  • Fotograaf (camera-instellingen, vaardigheden, stilstaand of bewegend, nabewerking en verscherping)

De meeste apparatuur gerelateerde aspecten voor het maken van scherpe foto's, zoals de resolutie van camera's en objectieven of de signaal-ruis verhouding van camera's, komen uitgebreid aan bod in onze testen. In dit artikel ga ik in op de andere factoren die je helpen bij het maken van een scherpe opname.

Tip 2: Let op je houding

Fotografeer je met een camera zonder zoeker, dan heb je voor een scherpe foto vier keer zo veel licht nodig als met een zoekercamera.

De ene fotograaf is beter in staat om een camera stil te houden dan de andere. Voor iedereen geldt dat een stabiele houding meer scherpe opnames oplevert.
In het donker is de kans op een bewogen opname groot. En hoe langer de sluitertijd en/of de brandpuntsafstand wordt, des te belangrijker is een stabiele houding van de fotograaf. Hoe voorkom je bewogen opnames?

Jop

Zoek ondersteuning voor je ellebogen: tegen een muur, op de grond of tegen je eigen lichaam. Druk de sluiter langzaam in. Houdt bij een lange sluitertijd (>1/30 sec) je adem in. Als je op 1 knie gaat zitten, kan je de andere knie gebruiken als statief.  Het maakt ook uit of je een foto maakt met behulp van een zoeker of met behulp van een beeldscherm achter op de camera. Als je fotografeert door de camera op armlengte voor je te houden en de compositie te bepalen op het beeldscherm, dan maak je de kans op een onscherpe foto groter. Bij mij scheelt het twee stops, zo blijkt uit de Imatest resultaten: Wil ik zonder de zoeker te gebruiken precies even scherpe foto's maken als met dezelfde camera waarbij ik door de zoeker kijk, dan heb ik een vier keer zo snelle sluitertijd nodig.

Casablanca

Tip 3: Kies de juiste camera-instellingen

Een lichtgevoelig objectief (f/2.8 of lager) gebruiken is een goede maatregel tegen bewogen opnames. Maar ook met een lichtsterk objectief wordt het op een gegeven moment te donker om nog veilig uit de hand te fotograferen zonder angst voor bewogen opnames. Dan kan je als voorzorgsmaatregel de camera instellen op sluitertijdenvoorkeuze, in plaats van programma- of diafragmavoorkeuze. Kies een sluitertijd waarvan je zeker weet dat het scherpe opnames oplevert.
De ISO waarde van de camera verhogen is een andere mogelijkheid. Iedere verdubbeling van de ISO waarde leidt tot een halvering van de sluitertijd.

Nikon D800E lefttop

Een hogere ISO waarde leidt tot snellere sluitertijden en daardoor minder bewogen foto's, maar gaat helaas ook gepaard met een slechtere signaal/ruis verhouding. Afhankelijk van de camera wordt de ruis op een gegeven moment zo storend, dat het je niet meer uitmaakt of de foto bewogen is niet. Op dat punt zijn ruis en/of ruisonderdrukking storender aanwezig dan de bewegingsonscherpte. Zoek van je eigen camera uit waar dat punt ligt en stel de camera altijd op een lagere ISO waarde in om teleurstellingen te voorkomen.

Auto-ISO

Tegenwoordig hebben alle camera's een auto-ISO instelling. Met name bij het maken van actiefoto's onder sterk wisselende lichtomstandigheden is dat ideaal: je zet de camera op auto-ISO en op sluitertijdenvoorkeuze. Kies een snelle sluitertijd (1/2000 seconde of sneller). De camera kiest het bijbehorende diafragma en zodra het te donker wordt om bij die snelle sluitertijd nog een goed belichte opname te kunnen maken, verhoogt de camera de ISO instelling. Meestal kan je op de camera ook een bovengrens instellen voor de auto-ISO.

Berlin

Welke sluitertijd?

Vroeger werd voor het maken van een scherpe foto zonder een statief te gebruiken de vuistregel gehanteerd dat je een sluitertijd nodig had van 1 / brandpuntsafstand (als je vanuit stilstand een stilstaand onderwerp fotografeert). Bij een brandpuntsafstand van 50 mm, had je een sluitertijd van 1/50 seconde nodig om zeker te zijn van een scherpe opname. Omdat veel fotografen digitale opnames op scherm tot 100% of meer opblazen, is deze vuistregel niet meer actueel. Bovendien is de scherpte afhankelijk van sluitertijd, brandpunt èn sensorgrootte.

Heb je een standaard lens met een 50 mm brandpunt, kies dan bij een

  • volformaat sensor voor een sluitertijd van 1/100 seconde, of sneller
  • APS-C sensor voor een sluitertijd van 1/160 seconde, of sneller
  • micro-43 sensor voor een sluitertijd van 1/200 seconde, of sneller

Wil je een snel bewegend onderwerp fotograferen, of zit je in een auto of op een trein, dan heb je natuurlijk een snellere sluitertijd nodig.

Welk diafragma?

De meeste lenzen leveren bij volle opening nog niet de hoogste scherpte. Lensfouten zorgen voor onscherpte, met name in de hoeken van het beeld. Als je een kleiner diafragma kiest, heb je minder last van de lensfouten en wordt de scherpte hoger. Meestal biedt een lens na 2 stops diafragmeren de hoogste scherpte. Te veel diafragmeren is ook niet goed. Door een natuurkundig verschijnsel, diffractie, worden foto's minder scherp als je een te klein diafragma gebruikt.

Beperk de kans op onscherpte als gevolg van diffractie en kies - als het kan - een kleiner diafragma dan:

  • f/11 voor een volformaat sensor
  • f/8 voor een APS-C sensor
  • f/5.6 voor een micro-43 sensor

Zwaan

Tip 4: Maak meerdere opnames (liefst snel achter elkaar)

Stel de camera in op het maken van zo veel mogelijk beelden per seconde en maak een paar opnames achter elkaar. De eerste opname is bijna nooit de scherpste opname.

Als het er op aankomt, je weet bijvoorbeeld dat de sluitertijd eigenlijk net te lang is om gegarandeerd een scherpe opname te kunnen maken, schiet dan een paar opnames achter elkaar. Juist in het kritische gebied tussen scherp en onscherp - dat geldt zowel voor opnames met als zonder beeldstabilisatie - is de spreiding in de scherpte het grootst. Met andere woorden: maak je een paar opnames achter elkaar, dan is de kans best groot dat er toch een geslaagde opname tussen zit.
Bij een bewegend onderwerp ligt het voor de hand om snel achter elkaar een zo groot mogelijk aantal beelden per seconde te maken. Zo kan je de scherpste opname uitkiezen waarop ook het onderwerp het best tot zijn recht komt. Bij statische onderwerpen levert de 'machinegeweer methode' scherpere beelden op. Want het indrukken van de sluiter zorgt voor bewegingsonscherpte. Sommige fotografen gebruiken de sportstand, waarbij zo veel mogelijk opnames per seconde worden gemaakt van een statisch onderwerp. Het lijkt raar om dat te doen voor een onderwerp dat niet beweegt, maar deze truc levert je gegarandeerd een scherpere opname dan wanneer je meerdere losse opnames maakt.

Intermezzo: Hoe groot wordt de foto als afdruk?

Hoe meer je een (deel van een) foto uitvergroot, des te eerder onscherpte opvalt. Hoe dichter je naar een foto toegaat, des te eerder de onscherpte zichtbaar wordt. Maak je nooit (deel)vergrotingen die groter zijn dan een A4, dan hoef je je minder zorgen te maken over bewegingsonscherpte dan als je hoopt om ooit een haarscherpe afdruk van 1 meter in de huiskamer te kunnen hangen. Tijdens het fotograferen weet je meestal niet of je een toekomstige topper aan het maken bent, die als poster in de huiskamer komt te hangen. Daarom doe ik mijn best om er voor te zorgen dat elke foto die ik maak, in ieder geval scherp is. Soms kies ik bewust voor bewegingsonscherpte.

Tip 5: Scherp van voor naar achter: scherptediepte

Houdt je van bokeh? Kies een full-frame camera.
Houdt je van scherptediepte? Kies een Nikon 1 of micro-43 camera.

In de fotografie heb je te maken met scherpte en met scherptediepte: wil je dat een foto scherp is van voor tot achter? Of juist niet? Een foto waarbij alleen het onderwerp scherp is, maar de voorgrond en achtergrond onscherp zijn, heeft een kleine scherptediepte.
Voor een opname met een kleine scherptediepte wordt meestal een lens met een lang brandpunt (> 200 mm FF-equivalent) en een groot diafragma (f/2.8) gebruikt; het liefst op een camera met een grote volformaat sensor.
Voor opnames met een grote scherptediepte zijn lenzen met een korte brandpuntsafstand (< 35 mm FF-equivalent), een klein diafragma (f/11) en bij voorkeur een camera met een kleine sensor zeer geschikt.
Op de pagina Hoe bereken ik scherptediepte, vergroting, hyperfocale afstand of beeldhoek? vind je diverse referenties naar websites waar je kan rekenen aan diverse parameters die gerelateerd zijn aan de scherpte van een foto.

Chili

Wordt vervolgd

Ik had me voorgenomen om een kort artikeltje met maar 10 tips te schrijven. Wat valt er nou te vertellen over het maken van scherpe foto's? Veel meer dan in ik eerste instantie had gedacht. Binnenkort volgt deel 2 van "Hoe maak je een scherpe foto?", met onder andere aandacht voor het verscherpen van opnames.

Ivo Freriks
Author: Ivo Freriks
Met CameraStuffReview hoop ik een bescheiden bijdrage te leveren aan het plezier dat jij aan fotografie beleeft. Door camera's en lenzen op dezelfde wijze met elkaar te vergelijken en telkens de voor- en nadelen op een rijtje te zetten, hoop ik jou te helpen bij het vinden van de juiste camera of lens.

0
0
0
s2smodern

Laat je reactie achter

Reageer

0
  • Frans Heinsbroek

    statief, afstandbediening en spiegelopklappen alsmede het controleren van front/backfocus helpen ook enorm

  • Ivo

    Beantwoordde: Frans Heinsbroek

    Dag Frans,<br /><br />In deel 2 kom je helemaal aan je trekken. Ze komen er allemaal in voor.<br /><br />Ivo

  • Ivo

    Zeer informatief kijk al uit naar deel 2 :lol:

  • Ivo

    Beantwoordde: Ivo

    Dag Ivo,<br /><br />Leuk om een reactie te krijgen van een naamgenoot. Je zal nog even geduld moeten hebben voor deel 2; we zijn nu druk bezig met diverse camera's en objectieven.<br /><br />Groet,<br /><br />Ivo

Over ons: